วิธีเพิ่ม ความฉลาดทางอารมณ์ และฝึกฝน EQ

“เราโตแล้ว EQ มันพัฒนากันได้จริงๆเหรอครับ”

คำถามหนึ่งที่ได้รับบ่อยๆจากผู้เข้าอบรม

คุณ Daniel Goleman นักจิตวิทยาชาวอเมริกัน คนแรกๆ ในการทำงานวิจัยนี้โดยตรงและเป็นผู้เริ่มใช้คำว่า

‘ ความฉลาดทางอารมณ์ ’ (Emotional Intelligence) พูดไว้ว่า เมื่อเราอายุมากขึ้น เราจะมีภาวะการควบคุมอารมณ์ที่ดีขึ้น เราใจเย็นขึ้น พร้อมที่จะรับฟังและยอมรับสิ่งต่างๆได้มากขึ้น ซึ่งนั่นก็น่าจะหมายความว่า ยิ่งโตขึ้นเราน่าจะสามารถพัฒนาความฉลาดด้านนี้ได้ ถ้าเรารู้จักการฝนเพิ่มเติมตั้งแต่วันนี้ ซึ่งแตกต่างกับ IQ

เมื่อเราเจอกับคนเก่งงานแต่มีความโกรธเกรี้ยว โมโหง่าย เอาแต่ใจ เรามักมีคำพูดที่ติดปากว่า คนนั้นเขาเก่งเนอะแต่ดูจะ EQ ต่ำจัง เข้าสังคมก็ไม่เป็น เป็นคำติ กร่นด่าที่เหมือนจะเบา แต่เจ็บปวดน่าดูไหมคะ

ถ้าพูดไปถึงทางวิทยาศาสตร์ในการทำงานของสมอง ณ โมเม้นต์ที่มี Emotional Hijack มันเกิดอะไรขึ้นในสมองกันแน่นะ เชื่อว่าทุกคนเคยได้ยินชื่อ Amydela ส่วนที่ทำหน้าที่เหมือน ตัวตั้งเตือนอันตรายในสมองส่วน limbic ซึ่งจะเตือนภัยทันทีเมื่อมันแปลข้อมูลได้ว่าสิ่งนี้ไม่ปลอดภัย!! จากหนังสือ Emotional Intelligence ของคุณ Danial Goleman Amydela จะตั้งคำถามว่า สิ่งนี้จะทำร้ายเราไหม? สิ่งนี้เป็นสิ่งที่เรากลัวไหม? สิ่งที่เป็นสิ่งที่เราไม่ชอบไหม? และจะส่งสัญญาณให้กับร่างกายเพื่อตอบสนอง

นักประสาทวิทยา คุณ Joseph LeDoux ถือเป็นคนแรกที่พบความเชื่อมโยงระหว่างข้อมูลที่สมองได้รับเข้ามากับสมองส่วน Amydela ซึ่งทำงานรวดเร็วมากกว่า Neocortex หรือ สมองส่วนความคิด ซึ่งนั่นเป็นเหตุให้บางครั้งเกิด Emotional Outburst ที่คนควบคุมอารมทณ์ไม่ได้เพราะอารมณ์ไปเร็วกว่าความคิด

พวกเราน่าจะเคยบ้างแหละ ที่ตวาดใครบางคนไป ณ ช่วงเวลาที่คับขัน หยุดอารมณ์ไม่ทัน แล้วมารู้สึกผิดทีหลังว่าไม่ควรทำแบบนั้นเลย ให้ตายสิ

หน้าที่ของ Amygdala  ที่จริงคือ การป้องกันภัยให้เรา มันจะส่งสัญญาณเตือนถึงความไม่ปลอดภัยเมื่อได้รับรู้ถึง ความโกรธเกลียด ความเจ็บปวด ความกลัว

ข่าวดีก็คือ ถึงแม้ Amygdela ทำงานรวดเร็วมากเนี่ย เราก็ยังจะพอมีวิธีการที่จะฝึกให้เราสามารถควบคุมอารมณ์ของเราได้ เมื่อต้องรับมือกับสถานการณ์กดดัน  หรือเมื่ออยู่ในภาวะที่เครียดและต้องการทางออก เราควรยังเป็นนายตนเอง ควบคุมตนเองได้

ในบทความนี้ เราจะพูดถึง 4 ส่วนประกอบของ EQ ที่มีในหลากหลายงานวิจัย และวิธีการที่จะฝึกฝนความฉลาดทางอารมณ์ เพิ่ม EQ ในที่ทำงาน ซึ่งจะเป็นส่วนช่วยให้เราควบคุมไม่ให้เกิดเหตุการณ์ Amygdela Hijact ให้เป็นที่กร่นด่าของเพื่อนร่วมงาน รวมถึง วิธีการที่เราจะเปลี่ยนแปลงสภาวะอารมณ์ที่เรียกว่า M I N D  ซึ่งพวกเราคิดเป็น Framework ง่ายๆ ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจมาจากงานเรื่องของการควบคุมอารมณ์ (Emotional Regulation) ของคุณ James J. Gross, PhD ซึ่งเป็นนักจิตวิทยาชาวอเมริกันค่ะ

 

Model ของ ความฉลาดทางอารมณ์ มีหลากหลาย แต่ยังคงแบ่งเป็น 4 หมวดใหญ่ คือ

• Self Awareness การตระหนักรู้ในตนเอง การรู้ว่าเรากำลังรู้สึกอะไร รู้ว่าเรารู้สึกอย่างนี้มันมาจากอะไร มาจากการมองโลกรูปแบบไหน มีอะไรเป็นสิ่งนำความรู้สึกนั้นเข้ามา การมี Self Awareness คือ การรู้ว่าอะไรสำคัญกับชีวิต อะไรคือเป้าหมายที่อยากไปถึง
• Self Management หรือ การควบคุมอารมณ์ ในบางทฤษฎีใช้คำว่า Managing Emotion ซึ่งในที่นี้ไม่ได้ความว่า การกดอารมณ์เอาไว้ แต่คือ การยอมรับ เข้าใจอารมณ์ที่เกิดขึ้น และสามารถจัดการควบคุม หรือ เปลี่ยนอารมณ์ที่ลบนั้นให้เป็นบวกได้ มี framework ของพวกเราที่ชื่อว่า M I N D ในการจัดการอารมณ์ รวมถึงวิธีการที่เราคุ้นเคยกัน เช่น การกลับมาดูลมหายใจ การเปลี่ยนอิริยาบท การฝึกสติ การฝึก Self Talk ทั้งภาษากาย และภาษาในหัวของเรา เมื่อรู้ทัน เราก็จะเปลี่ยนแปลงได้ทัน
• Social Awareness หรือการมี Empathy เมื่อเราสามารถเข้าใจได้ว่าคนรอบข้างเราอาจจะกำลังรู้สึกอะไร และสามารถแสดงออกว่าเข้าอกเข้าใจได้ เราสามารถฝึกฝน Social awareness ได้โดยการถามความรู้สึกของคู่สนทนา พยายามเข้าใจอารมณ์ของผู้อื่นก่อนที่เราจะตัดสินใคร นึกถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นจากคำพูดและการกระทำของเรา โลกที่ AI พัฒนาจนคาดไม่ถึงอย่างปัจจุบัน AI สามารถทำได้ในการเลียนแบบและเรียนรู้สิ่งที่เราป้อนเข้าไป แต่สิ่งหนึ่งที่ AI จะไม่สามารถทำได้เลยคือ การรู้สึกเข้าอกเข้าใจความรู้สึกอย่างแท้จริงเพราะ AI ไม่สามารถรู้สึกในแบบที่มนุษย์รู้สึกได้ มนุษย์เราจะรู้สึกอึดอัดใจ รู้สึกไม่ปลอดภัย เมื่อไม่สามารถรับรู้ถึงความรู้สึกว่าถูกเข้าอกเข้าใจนี้ได้ คิดว่าทุกคนต้องเคยมีห้วงอารมณ์นี้ เมื่อรู้สึกถูกเพิกเฉย และแน่นอนเราคงอยากจะฝึกตัวเองให้เป็นคนที่คนอื่นอยู่ด้วยแล้วสบายใจ

• Relationship Management ข้อสุดท้ายถ้าเป็นคำที่ง่ายก็คือ การแสดงออกว่าเราแคร์ การที่สามารถแสดงออกและรักษาความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่นได้ สามารถโน้มน้าวใจเพื่อให้ได้รับการสนับสนุนได้ รวมถึงการที่สร้างทีมที่มีความกลมเกลียวกันไปได้ วิธีการสร้าง Social interaction ในที่ทำงาน เช่น การแสดงออกถึงสิ่งเล็กๆน้อยว่าเราสนใจ การทักทาย การยิ้มให้กัน การปฏิบัติกับคนอื่นในแบบที่เค้าอยากให้เราปฏิบัติกับเค้า การฟังอย่างตั้งอกตั้งใจฟัง ให้ผู้พูดได้รับรู้ว่าเราสนใจ มองหาส่วนที่เราจะสามารถซัพพอร์ตหรือ ทำอะไรร่วมกับผู้อื่นเพื่อการพัฒนาตนเองไปร่วมกัน

 

วิธีเพิ่ม ความฉลาดทางอารมณ์ และฝึกฝน EQ ในที่ทำงาน

เริ่มแรกเลยคือ  สังเกตอารมณ์ของตนเอง – > สังเกตอารมณ์ผู้อื่น -> ฝึกการฟังอย่างตั้งอกตั้งใจ -> ฝึกการเปลี่ยนมุมมองหาข้อดีในทุกๆ สถานการณ์

ถ้าเราตามเท่าทันอารมณ์ตัวเองได้แล้ว สิ่งถัดไป คือ ความสามารถเปลี่ยนแปลงสภาวะอารมณ์ หรือทำการ Emotional Regulate วิธีการที่เราคิดขึ้นมาชื่อว่า M I N D เราได้รับแรงบันดาลใจจากนักจิตวิทยาชาวอเมอริกันคุณ James J. Gross,PhD.

• M มาจาก take a moment หรือ หยุดซักนิดก่อนที่เราจะเข้าสู่สถานการณ์บางอย่าง เมื่อสัมผัสได้ว่าอารมณ์ของเราไม่ได้อยู่ในสภาวะปกติ ร่างกายอาจจะบอกเราด้วยอาการมือเย็น หัวใจเต้นแรง เหงื่อซึม เราต้องหยุดตัวเองก่อนที่จะพูดหรือทำการอะไรที่อาจจะทำให้เราเสียใจทีหลัง
•   I มาจาก investigate ต้องนึกละว่า กำลังรู้สึกอะไรกันแน่ ความรู้สึกนี้คืออะไร มันมาจากที่ไหน อะไรเป็นตัวกระตุ้น สภาวะนี้ มันใช่ไหมนะ มันเหมาะไหมที่เราจะอยู่กับมันต่อไป เราต้องกล้าถามตัวเองและกล้ายอมรับกับอารมณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่ไปกดเอาไว้

•  N มาจาก Navigate ซึ่งคือการที่เรา พยายามเปลี่ยนเข้าสู่สภาวะอารมณ์ที่เหมาะมากกว่า ด้วยการ

เปลี่ยนสภาวะทางร่างกาย เช่น หายใจเข้าลึกๆ เปลี่ยนอิริยาบทร่างกาย เปลี่ยนสีหน้า เปลี่ยนน้ำเสียง และ เปลี่ยนความคิด จิตใจเรา เช่น Self Talk ว่ามันโอเคนะ ถ้าอารมณ์ คุ หรือ โกรธ หงุดหงิด ก็เปลี่ยนความคิด เอาใจเขามาใส่ใจเรา นึกถึงตอนที่ตัวเองอยู่ในสถานการณ์แบบนั้น ถ้าอารมณ์ลบ กลัว กังวล ก็เปลี่ยนมุมมองของตนเองโดยการหาข้อดีในสิ่งที่เกิดขึ้น เมื่อ navigate เปลี่ยนอารมณ์ได้แล้ว ก็จบด้วย

• D หรือ Direct  ใช้สภาวะอารมณ์ใหม่ เพื่อนำตนเองเข้าสู่สถานการณ์ใหม่ ไม่เก็บอารมณ์ขุ่นมัวอยู่กับเราไว้นานและไปสู่สภาวอารมณ์ที่เราต้องการจะเป็นแทน เมื่ออยู่ในสภาะอารมณ์ที่มีพลัง เราจะทำทุกอย่างได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

สภาวะอารมณ์เป็นสิ่งที่ส่งต่อถึงกันได้ เหมือนที่เราชอบพูดกันว่าบรรยากาศวันนี้ดูมาคุ ดูอึมครึม ดูเดือด นั่นเลยค่ะ คือความรู้สึกที่มันส่งต่อถึงผู้อื่นได้ เป็นเหมือนก้อนพลังงานที่ทุกคนรับรู้ได้ การกระทำบวกกับพฤติกรรมของเราส่วนมากเริ่มต้นจากอารมณ์ก่อน ซึ่งอารมณ์ คือ ความคิด ความรู้สึก ดังนั้นหากเราสามารถควบคุมอารมณ์ได้ก่อนจะต้องปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นก็จะเป็นสิ่งที่ล้ำค่าในการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับคนรอบตัวทั้งในที่ทำงานและนอกที่ทำงาน

เมื่อเดือนที่แล้วยังจำได้ว่าใช้โมเดลนี้มาปรับเปลี่ยนตนเอง เริ่มต้นด้วยแอมมีอารมณ์กังวลเพราะ ได้รับโอกาสที่ทำงานซัพพอร์ตบริษัทที่มีขนาดใหญ่มากๆ ความรู้สึกที่เกิดขึ้นเลยคือ กลัว และมีความคิดว่า เราจะทำได้ไหม ความรู้สึกกลัวเพราะมีความไม่แน่นอนในใจ ยังจำได้ว่าจมอยู่กับความรู้สึกนั้นอยู่หลายชั่วโมง แล้วก็พยายามเปลี่ยนอิริยาบทด้วยการไปออกกำลังกาย  ไปเดินข้างนอก ก็ยังไม่หาย จึงต้องต่อด้วยวิธีการ Self Talk และคุยกับทีม เปลี่ยนความคิดเล่าเรื่องใหม่ให้ตนเองฟังว่า เมื่อโอกาสมาถึง สิ่งที่เราต้องทำ คือ ทำให้ดีที่สุด และไม่มีอะไรที่มันไม่ดีแน่ๆ เมื่อเราได้พยายามอย่างมากที่สุดแล้ว สิ่งที่ได้กลับมาอย่างไรก็คือบทเรียนที่มีค่าแน่นอน

การจัดการกับ อารมณ์ ไม่ใช่เรื่องง่าย ถึงจะผ่านประสบการณ์สอนมามาก ผ่านการโค้ชผู้อื่นมาหลายร้อยชั่วโมง เมื่อถึงเวลาที่เจอสถานการณ์ในชีวิตจริงๆ เราก็ใช้เวลากับมันพอสมควร ซึ่งแอมคิดว่ามันคือความเป็นมนุษย์ของเรานี่แหละ ซึ่งเชื่อว่าทุกคนเคยประสบมาเช่นเดียวกัน ไม่มีใครที่แข็งแกร่งตลอดเวลา แต่การที่ยอมรับและจัดการกับมันซึ่งๆหน้านี่แหละ คือบทเรียนที่เราทุกคนต้องทำ

เมื่อได้ความคิดใหม่ ว่า ทุกอย่างที่เกิดขึ้นแล้วดีเสมอแน่ๆ เป็นบทเรียนที่ดี สุดท้ายแล้วงานก็ออกมาดีอย่างเราตั้งใจจริงๆ

ติดตามบทความที่ช่วยให้สามารถจัดการหลายๆอย่างเกี่ยวกับเรื่องคนที่ Victus People พวกเราไม่ใช่นักจิตวิทยาคลินิก หรือ นักวิทยาศาสตร์ แต่สิ่งที่เรานำมาแบ่งปัน คือ สิ่งที่เราใช้ได้ผลจริงบวกกับงานวิจัยต่างๆ ดังนั้นข้อมูลเหล่านี้ คือ ข้อมูลจากประสบการณ์ที่เราศึกษามานานเพราะความชอบและหลงใหลในเรื่องที่ธรรมดาแต่ไม่ธรรมดาอย่างการจัดการจัดการอารมณ์นี้ค่ะ

VICTUS PEOPLE เราคือ Premier Partner ของ Insights Discovery ในประเทศไทย พวกเราเชื่อว่าการมี Self awareness คือ จุดเริ่มต้นของการเป็นผู้นำที่ดี

วิธีเพิ่ม ความฉลาดทางอารมณ์ และฝึกฝน EQ

อ้างอิง

Neocortex, https://en.wikipedia.org/wiki/Neocortex ,สืบค้น 20 พ.ค. 67

https://www.khanacademy.org/science/biology/human-biology/neuron-nervous- system/a/the-synapse

Book : Emotional Intelligence, Danial Goleman